این روزها یک عدد همه‌جا تکرار میشود: ۱۴ سکه. خیلی‌ها فکر می‌کنند مجلس مهریه را به ۱۴ سکه محدود کرده و بقیه‌اش سوخت است. این برداشت غلط است و می‌تواند سر سفره عقد گران تمام شود. یک نکته را هم همین اول بدانید: این مصوبه هنوز قانون نشده و با ایراد شورای نگهبان به مجلس برگشته است. اینجا دقیق می‌گوییم مصوبه چه چیزی را عوض می‌کند، عدد ۱۴ از کجا آمد، الان در چه مرحله‌ای است، و اگر مهریه شما بالای ۱۴ سکه است سرنوشتش چه میشود.
اول شهریور ۱۴۰۵ نمایندگان مجلس به بخش مهمی از طرح «اصلاح موادی از قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی و قانون مدنی» رأی دادند. جانِ ماجرا یک جمله است: مردی که مهریه نمی‌دهد تا سقف ۱۱۰ سکه قابل جلب و زندانی شدن است؛ این مصوبه می‌خواهد آن سقف را به ۱۴ سکه بیاورد.
اما یک تغییر بزرگ‌تر هم کنارش نشسته. طبق مصوبه، برای بدهی‌هایی که در ازای آن مالی رد و بدل نشده — مهریه، دیه، خسارت جرایم غیرعمد — دیگر «زندان» به معنای رفتن پشت میله‌ها اصل ماجرا نیست. ابزار اصلی، نظارت الکترونیکی یا همان پابند الکترونیک است. زندان فقط وقتی برمی‌گردد که فرد قواعد پابند را زیر پا بگذارد.
پس دو چیز همزمان عوض شد: سقف عددی که ضمانت اجرای سختگیرانه روی آن اعمال میشود از ۱۱۰ به ۱۴ سکه رسید، و شکل این ضمانت اجرا از زندان به پابند الکترونیک تغییر کرد.
مهم‌ترین سوءتفاهم همین‌جاست. عدد ۱۴ سکه هیچ ربطی به «میزان مهریه» شما ندارد.
مهریه یک دین است، نه جرم. زن و مرد سر سفره عقد هر عددی توافق کنند همان ثبت میشود؛ چه ۱۴ سکه، چه ۱۴۰ سکه، چه ۵۰۰ سکه. این مصوبه به شما نمی‌گوید بیشتر از ۱۴ سکه مهریه نگذارید. آنچه عوض شده «نحوه وصول» است، نه «سقف تعیین».
فرق را با یک مثال ببینید. فرض کنید مهریه ۲۰۰ سکه است و مرد پرداخت نمی‌کند. اگر این مصوبه اجرایی شود، زن برای ۱۴ سکه اولش می‌تواند از سازوکار اجباری قانون (پابند و مقررات ماده ۳) استفاده کند. اما برای آن ۱۸۶ سکه باقی‌مانده، دیگر خبری از فشار و بازداشت نیست؛ زن فقط زمانی آن را می‌گیرد که بتواند «ملائت» یعنی توانایی مالی واقعی مرد را ثابت کند.
پس اصل طلب شما از بین نمی‌رود. ۲۰۰ سکه همچنان ۲۰۰ سکه است. چیزی که سخت‌تر میشود، اهرم فشار برای وصول مازاد بر ۱۴ سکه است.
برای فهم ۱۴، باید سراغ ۱۱۰ برویم. عدد ۱۱۰ سکه سال‌ها معیار بود؛ ریشه‌اش ماده ۲۲ قانون حمایت خانواده است که می‌گفت تا ۱۱۰ سکه، مرد بدون اینکه لازم باشد زن توانایی مالی‌اش را ثابت کند مشمول مقررات محکومیت مالی است و مازاد بر آن منوط به اثبات ملائت.
مشکل کجا بود؟ ارزش سکه. وقتی این عدد جا افتاد، ۱۱۰ سکه رقم سنگینی نبود. اما امروز هر سکه تمام بهار آزادی حدود ۲۵۹ میلیون تومان است (قیمت ۱۷ مهر ۱۴۰۵). یعنی ۱۱۰ سکه روی کاغذ نزدیک ۲۸٫۵ میلیارد تومان میشود. عملاً یک اهرم فشار بسیار بزرگ در اختیار بود و یکی از دلایل پر شدن زندان‌ها از محکومان مالی همین بود.
در جلسه مجلس گفته شد حدود ۲۵ هزار نفر به خاطر محکومیت‌های مالی در زندان هستند. البته همه اینها پرونده مهریه نیستند؛ تصادف، ضمانت و بدهی‌های دیگر هم در این آمار هست و به گفته رئیس فراکسیون زنان، محکومان مالیِ مرتبط با مهریه حدود ۳ هزار نفرند. هدف قانون‌گذار روشن بود: کم کردن جمعیت زندان بدون اینکه حق طلبکار کلاً نادیده گرفته شود.
با همین منطق، سقف ضمانت اجرای سخت از ۱۱۰ به ۱۴ سکه پایین آمد. عدد ۱۴ سکه امروز حدود ۳٫۶ میلیارد تومان ارزش دارد که همچنان رقم قابل‌توجهی است، اما با ۲۸٫۵ میلیارد فاصله زیادی دارد.
| موضوع | قانون فعلی | مصوبه مجلس (شهریور ۱۴۰۵) |
|---|---|---|
| سقف ضمانت اجرای اجباری | تا ۱۱۰ سکه | تا ۱۴ سکه |
| ارزش تقریبی این سقف (۱۷ مهر ۱۴۰۵) | حدود ۲۸٫۵ میلیارد تومان | حدود ۳٫۶ میلیارد تومان |
| ابزار اصلی | حبس در زندان | پابند الکترونیکی |
| مازاد بر سقف | منوط به اثبات ملائت | منوط به اثبات ملائت |
عدد ۱۴ سکه معیار میزان مهریه نیست؛ مرز جایی است که پای ضمانت اجرای اجباری وسط می‌آید.
اینجا باید صادق بود: بستگی دارد به اینکه بتوانید توانایی مالی مرد را ثابت کنید یا نه.
برای بخش بالای ۱۴ سکه، ملاک پرداخت فقط «ملائت» است. یعنی زن باید نشان دهد مرد پول یا دارایی قابل توقیف دارد. اگر مالی شناسایی شود، همان توقیف و از محلش طلب وصول میشود. اگر چیزی پیدا نشود، اهرم بازداشت برای این مازاد وجود ندارد.
نکته‌ای که جالب است بدانید به همین مصوبه اضافه شده این است: اگر بعداً وضعیت مالی مرد بهتر شد، زن می‌تواند درخواست کند دوباره به ملائت او رسیدگی شود. پس پرونده برای همیشه بسته نمی‌شود.
انتقادی هم که در صحن مطرح شد همین‌جاست. اثبات دارایی مرد کار ساده‌ای نیست و زن معمولاً به اطلاعات اموال طرف دسترسی ندارد. برای همین در مصوبه پیش‌بینی شده که سامانه‌های استعلام مالی قوه قضاییه به‌روز شوند تا امکان استعلام آنی دارایی محکوم فراهم شود. اینکه این سامانه‌ها در عمل چقدر کارراه‌انداز باشند، چیزی است که باید بعد از اجرا دید.
طبق مصوبه، «حبس» در این قانون معنای گسترده‌تری پیدا کرده و شامل محدود کردن فرد با نظارت سامانه الکترونیکی هم میشود. یعنی به‌جای اینکه بدهکار مهریه مستقیم به زندان برود، پابند برایش در نظر گرفته میشود و در محدوده مشخصی برای سکونت و کار کنترل میشود.
اما این لطف بی‌قید و شرط نیست. اگر کسی از محدوده تعیین‌شده خارج شود یا پابند را غیرفعال کند، ماجرا پله‌پله جدی میشود:
پس پابند راه فرار نیست، یک جایگزین مشروط برای زندان است.
به این بخش معمولاً دیر توجه میشود، در حالی که برای خانواده‌های درگیر از همه‌چیز مهم‌تر است. مصوبه صراحت دارد که این احکام درباره مهریههایی که پیش از لازمالاجرا شدن قانون به اجرا گذاشته شدهاند هم اعمال میشود.
یعنی اگر این متن روزی قانون شود، مردی که همین حالا به خاطر مهریه در زندان است و بیش از ۱۴ سکه از آن را پرداخت کرده هم مشمولش میشود. نماینده‌ای که پیشنهاد را داد صریح گفت هدف این است که سرنوشت افرادی که پیش از تصویب درگیر این پرونده‌ها شدهاند هم روشن شود تا هم جمعیت زندان کم شود و هم حق خانواده‌ها و طلبکاران از بین نرود.
بنابراین این مصوبه فقط برای عقدهای آینده نوشته نشده و در صورت تصویب نهایی می‌تواند روی پروندههای جاری هم اثر بگذارد.
نه، هنوز نه. پاسخ صادقانه این است که مصوبه در میانه راه متوقف شده و به مجلس برگشته است.
بعد از رأی مجلس، متن باید از دو فیلتر رد می‌شد و در هر دو ایراد گرفت:
ایراد اصلی شورای نگهبان دقیقاً به قلب ماجرا خورد: محدود کردن ضمانت اجرا به ۱۴ سکه را خلاف شرع دانست. استدلالش این بود که ملاک باید توانایی واقعی پرداخت بدهکار باشد، نه یک عدد ثابت؛ یعنی اگر اعسار مرد ثابت شده باشد، حتی برای مهریه یک سکهای هم نباید حبس اعمال شود.
دو ابهام دیگر هم مطرح شد: عبارت «محدود کردن شخص» در بحث نظارت الکترونیکی و ضابطه «محدوده مراقبتی برای سکونت و اشتغال» روشن نیست؛ و ماده ۶ درباره بازگرداندن اموال و هدایا هنگام طلاق مبهم است.
نتیجه عملی برای شما روشن است: تا امروز (۱۷ مهر ۱۴۰۵) هیچ‌چیز عوض نشده. پروندههای مهریه همچنان با قواعد فعلی و همان نصاب ۱۱۰ سکه رسیدگی میشوند. طرح به مجلس برگشته و نمایندگان باید ایرادها را رفع کنند؛ متن نهایی می‌تواند با چیزی که الان می‌خوانید فرق داشته باشد یا اصلاً سقف عددی از آن حذف شود — رئیس فراکسیون زنان و خانواده هم گفته تعیین سقف عددی مشخص پذیرفته نشده است.
پس اگر جایی خواندید «قانون ۱۴ سکه از فردا اجرا میشود»، آن خبر درست نیست. حتی اگر مجلس ایرادها را رفع کند، متن باید دوباره تأیید و ابلاغ شود و آیین‌نامه اجرایی‌اش ظرف سه ماه تهیه شود.
اگر در آستانه عقد هستید، دو نکته عملی برایتان مهم است.
اول، عدد مهریه را آگاهانه انتخاب کنید. حالا که می‌دانید ۱۴ سکه سقف مهریه نیست بلکه مرز ضمانت اجراست، تصمیم درباره تعداد سکه را بر اساس توافق و شرایط واقعی زندگی بگیرید، نه بر اساس شایعه‌ای که می‌گوید بیشتر از ۱۴ سکه فایده ندارد. مهریه سنگین همچنان یک دین معتبر است، فقط اهرم وصول اجباری مازادش کمتر شده. در همین گفت‌وگو، شروط ضمن عقد و ۱۲ بند عقدنامه را هم کنار مهریه بگذارید؛ برای خیلی از زوج‌ها اثر مالی آن بندها از دعوای سر چند سکه بیشتر است.
دوم، انرژی و پول را جای درستش بگذارید. برای خیلی از خانواده‌ها بحث بر سر تعداد سکه ساعت‌ها کشمکش میشود، در حالی که رقم واقعی‌ای که همان اول از جیب میرود هزینه خود مراسم است؛ تالار، پذیرایی، لباس و بقیه. اگر می‌خواهید بدانید بودجه واقعی یک عروسی امروز چقدر است و کجا میشود بی‌اینکه بدون کم کردن کیفیت هزینه را کم کرد، سراغ راهنمای عروسی کم‌هزینه ولی شیک بروید و برای انتخاب محل مراسم، تالارها و باغ‌تالارهای تهران را بر اساس ظرفیت و محدوده قیمت مقایسه کنید. همین یک تصمیم، بیشتر از جنگ سر چند سکه در بودجه شما اثر می‌گذارد.
راستی، این طرح فقط مهریه را دستکاری نکرد. در همان جلسه، عبارتی در ماده ۱۰۸۶ قانون مدنی هم به «تمکین خاص» اصلاح شد که به بحث نفقه و روابط زوجین مربوط است و موضوع جداگانه‌ای است.
قانون جدید مهریه ۱۴ سکه یعنی مهریه بیشتر از ۱۴ سکه باطل است؟ نه. مهریه شما هر عددی که در سند ازدواج ثبت شده باشد، بهعنوان دین معتبر سر جای خودش است. عدد ۱۴ سکه در آن مصوبه فقط مرز ضمانت اجرای اجباری بود، نه سقف تعیین مهریه. ضمن اینکه آن متن هنوز قانون نشده و به مجلس بازگشته است.
قانون جدید مهریه تصویب شد و از کی اجرا میشود؟ مجلس در اول شهریور ۱۴۰۵ به آن رأی داد، اما قانون نشده است. مجمع تشخیص بخش‌هایی را مغایر سیاست‌های کلی دانست و شورای نگهبان سقف ۱۴ سکه را خلاف شرع خواند و مصوبه را به مجلس بازگرداند. تا امروز قواعد قبلی برقرار است و تاریخ اجرا معلوم نیست.
با قانون جدید، مرد بابت مهریه اصلاً زندان نمی‌رود؟ در آن مصوبه ابزار اصلی از زندان به پابند الکترونیکی تغییر کرده بود، ولی بی‌قید و شرط نه: با نقض قواعد پابند، پله‌پله پای زندان وسط می‌آمد و در نهایت نظارت الکترونیکی به حبس تبدیل می‌شد. این بخش هم هنوز اجرایی نشده و شورای نگهبان به ابهام‌هایش ایراد گرفته است.
این قانون شامل پروندههای قبلی و زندانیان فعلی هم میشود؟ در متن مصوبه بله؛ صراحت دارد که احکام آن نسبت به مهریههایی که پیش از لازمالاجرا شدن قانون به اجرا گذاشته شدهاند هم اعمال میشود، بهویژه جایی که مرد پیشتر بیش از ۱۴ سکه پرداخت کرده است. ولی تا وقتی این متن قانون نشده، پروندههای فعلی با قواعد امروز رسیدگی میشوند.
۱۴ سکه الان چقدر میشود؟ با قیمت هر سکه تمام بهار آزادی در حدود ۲۵۹ میلیون تومان (۱۷ مهر ۱۴۰۵)، ۱۴ سکه تقریباً ۳٫۶ میلیارد تومان ارزش دارد. برای مقایسه، سقف قبلی یعنی ۱۱۰ سکه نزدیک ۲۸٫۵ میلیارد تومان می‌شد. این عدد با نوسان قیمت سکه بالا و پایین میرود، پس رقم دقیقش را روز مطالبه باید حساب کنید.
مهریه سکهای با شاخص تورم حساب میشود؟ نه. مهریه سکهای عین مال است و بر اساس تعداد سکه ضربدر قیمت روز محاسبه میشود، پس خودش با قیمت سکه بالا میرود. آن فرمول شاخص تورم بانک مرکزی فقط برای مهریهای به کار میرود که در سند بهصورت وجه نقد تعیین شده باشد.
مصوبه شهریور ۱۴۰۵ مجلس می‌خواست سقف ضمانت اجرای اجباری را از ۱۱۰ به ۱۴ سکه بیاورد و ابزار آن را از زندان به پابند الکترونیک تغییر دهد، اما با ایراد مجمع تشخیص و شورای نگهبان به مجلس برگشت و هنوز قانون نشده است. دو چیز را یادتان بماند: تا امروز قواعد قبلی برقرار است، و ۱۴ سکه در هیچ حالتی سقف مهریه نبود؛ اصل طلب شما با هر عددی که باشد سر جایش است.
قدم بعدی‌تان ساده است: اگر در آستانه عقد هستید، عدد مهریه را با آگاهی و توافق تعیین کنید و انرژی اصلی را بگذارید روی چیزی که واقعاً بودجه‌تان را می‌بلعد، یعنی خود مراسم. تالار متناسب با بودجه‌تان را همین حالا پیدا کنید.
این مقاله براتون مفید بود؟
—نفر پسندیدند
دیدگاه کاربران
دیدگاه خود را ثبت کنید