شب حنابندان یکی از قدیمیترین رسمهایی است که قبل از عروسی در شهرهای مختلف ایران برگزار میشود و هنوز هم در خیلی از خانوادهها پابرجاست. این شب فرصت خوبی است که دو خانواده دور هم جمع شوند، رسمهای قدیمی اجرا شود و جشنهای مربوط به ازدواج کمکم شروع شود. معمولاً این مراسم شب قبل از عروسی و در خانه پدر عروس برگزار میشود؛ داماد همراه خانواده و نزدیکانش حنا را میآورند و روی دست عروس و داماد میگذارند.
درست است که شکل برگزاری این رسم در سالهای اخیر کمی عوض شده، اما خیلی از سنتهای این شب هنوز در نقاط مختلف کشور باقی مانده و اجرا میشود. در ادامه با جزئیات این مراسم و نحوه برگزاری آن به سبک ایرانی بیشتر آشنا میشویم.
این رسم یکی از قدیمیترین آیینهای قبل از ازدواج بین ایرانیهاست که بیشتر در آخرین شبی که عروس در خانه پدرش است برگزار میشود. این مراسم را با اسمهایی مثل شب حنا و در بعضی مناطق جنوب کشور با نام محلی «جنابندون» میشناسند و فرصتی است که فامیل عروس و داماد به همراه دوستان نزدیک کنار هم باشند.
در روال معمول ایرانی، اول این مراسم به طور کامل در خانه داماد برگزار میشود و ابتدا دست داماد را حنا میگذارند. بعد داماد همراه خانواده و چند نفر از همراهان، خنچه تزئینشده حنا را به خانه پدر عروس میبرند. وقتی حنا به مجلس میرسد، مقداری از آن روی دست عروس و داماد گذاشته میشود و برای اینکه مهمانها هم در این شادی شریک شوند، گیفتهای کوچک حنایی آماده میکنند تا هر کسی به نشانه تبرک، انگشتش را به حنا بزند.
با اینکه امروزه شکل این رسم نسبت به قبل فرق کرده، هنوز در خیلی از شهرها و روستاهای ایران برگزار میشود. جالب است که این مراسم از منطقهای به منطقه دیگر فرق دارد و هر قوم ایرانی آن را با باورها و ویژگیهای خودش اجرا میکند.
اول از همه باید مشخص کنید چند مهمان دارید و چطور میخواهید از آنها پذیرایی کنید. در خیلی از جاهای ایران، مخصوصاً مناطق لرنشین، این مراسم فقط یک دورهمی خانوادگی یا جشن کوچک نیست؛ گاهی با تعداد زیادی مهمان و تقریباً به بزرگی یک عروسی برگزار میشود.
به همین خاطر آماده کردن جای مناسب و برنامهریزی برای پذیرایی خیلی مهم است. اگر خانهتان جای کافی برای مهمانها ندارد، بهتر است به فکر گرفتن سالن باشید و فضایی متناسب با تعداد مهمانها رزرو کنید.
بعد از اینکه محل مشخص شد، نوبت به آماده کردن وسایل حنا میرسد. بهتر است خنچه تزئینشده حنا، سینیهای هدیه، خلعتی عروس و بقیه چیزهایی که قرار است نمایش داده شوند، چند روز زودتر آماده باشند. خیلی از خانوادهها برای قشنگتر شدن مراسم، از طرحهای سنتی و لباسهای محلی برای خنچه استفاده میکنند.
تهیه گیفت حنایی برای مهمانها هم یکی دیگر از کارهای رایج این مراسم است. یادگاریهای کوچکی مثل بستههای حنا، شمع، نبات یا چیزهای تزئینی دیگر میتوانند خاطره قشنگی از این شب باشند. آخر از همه، اگر در شهر یا قوم شما رسم خاصی برای این شب وجود دارد، بهتر است از قبل برایش برنامه بریزید تا همه چیز طبق سنت خانوادگی پیش برود.
با اینکه دلیل برگزاری این مراسم در همه جای ایران یکی است، هر قوم و منطقه آن را به سبک خودش اجرا میکند. از دف زدن در غرب کشور گرفته تا رسم حنای پنهانی در جنوب و آیین «در واکنه» در سیستان، هر کدام بخشی از فرهنگ ازدواج ایرانی هستند.
بین مردم سیستان، این مراسم یکی از مفصلترین جشنهای قبل از عروسی است و معمولاً بیشتر از یک روز طول میکشد. در شب اول که به آن «سرشویی» میگویند، حنا آماده شده و بین فامیل و همسایهها پخش میشود. شب اصلی هم خانواده داماد سینی حنا را با شادی و آواز به خانه عروس میبرند.
یکی از قسمتهای دیدنی این رسم، آیینی به نام «در واکنه» است؛ خانواده عروس به طور نمادین در خانه را میبندند و با خواندن شعرهای محلی بین دو خانواده، فضایی شاد و نمایشی درست میکنند. آخرش هم با گفتن اسم داماد، در باز میشود و حنابندان شروع میشود.
در خوزستان این مراسم با اسم «لیلهالحنا» شناخته میشود. معمولاً شب قبل از عروسی برگزار میشود و عروس و داماد هر کدام جدا در خانه خودشان حنا میگذارند. در بعضی روستاهای این استان، رسم حنا فقط برای داماد انجام میشود و بخش اصلی مراسم مال اوست.
در بوشهر این شب با پذیرایی سنتی همراه است. در این مراسم خوراکیهایی مثل حلوای انگشتپیچ و حلوای برنج درست میشود. علاوه بر این، برگ سبز درخت نارنج را همراه با اسکناس در دست عروس میگذارند که نشانه برکت، خوشبختی و فراوانی در زندگی مشترک است.
در خیلی از شهرهای کردستان، کرمانشاه و ایلام، این مراسم با دف زدن و رقصهای گروهی برگزار میشود. قبل از شروع، عروس را برای حمام و آماده شدن به گرمابه میبرند. موقع جشن، نوازندههای دف فضا را گرم میکنند و مهمانها با رقص محلی در شادی عروس و داماد شریک میشوند. در کرمانشاه هم ظرف تزئینشده حنا بین مهمانها میچرخد و آدمها ضمن برداشتن حنا، هدیهشان را به عروس و داماد میدهند.
در شیراز بیشترین تمرکز مراسم روی گذاشتن حنا روی دست و پای عروس و داماد است. طبق رسم قدیمی، خواهر عروس دست عروس و برادر داماد دست داماد را حنا میگذارند. بعد از این بخش، عروس ظرف حنا را بین مهمانها میچرخاند و آنها هدیه نقدی یا یادگاریشان را داخلش میگذارند.
گیلکها معمولاً «حنابندئون» را غروب روز عقد برگزار میکنند. اول خانمی که زندگی موفق و خوبی دارد، کمی حنا در کف دست عروس میگذارد. بعد خواهر بزرگ داماد سینی حنا و بقیه هدیههای عروس را در مجلس میچرخاند تا مهمانها ببینند. در ادامه هم طلاها و هدیههایی که خریده شده به عروس داده میشود.
در بعضی مناطق خراسان، این مراسم داخل حمام برگزار میشود. یکی از رسمهای جالب این منطقه این است که موقع گذاشتن حنا روی دست و پای عروس، او تا وقتی هدیهای از مادرشوهر نگیرد، اجازه نمیدهد مراسم کامل شود. بعد از گرفتن هدیه، حنا گذاشتن تمام میشود.
در هرمزگان این مراسم دو شب طول میکشد. شب اول که اسمش «حنای دزدی» است، فقط فامیل و نزدیکان عروس هستند و حنا روی کف پای عروس گذاشته میشود. شب دوم که «حنای فاش» نام دارد، خانواده داماد هم به مراسم اضافه میشوند. در این شب عروس لباس محلی میپوشد و طرحهای قشنگ حنا روی دستش کشیده میشود. در خیلی از شهرهای هرمزگان هم به جای شیرینی و شربت، با حلوا و قهوه از مهمانها پذیرایی میکنند.
حنابندان در کرمان خیلی شبیه هرمزگان است و دو شب طول میکشد. یکی از رسمهای جالب این منطقه، درست کردن گردنبندی از اسکناس به دست دوستان داماد است که به نشانه آرزوی ثروت و رفاه در زندگی مشترک به او هدیه میدهند.
قدیمها حنابندان مازندرانیها جدا برای عروس و داماد برگزار میشد. جوانهای فامیل در خانه داماد جمع میشدند و کمی از حنای دست داماد را برمیداشتند. باور داشتند این کار بخت جوانهای دمبخت را باز میکند. همین رسم به شکل مشابه در خانه عروس هم انجام میشد و جشن تا پاسی از شب ادامه داشت.
در اصفهان خانواده داماد حنای تزئینشده، لباسها و هدیههای عروس را داخل خنچههای تزئینی و همراه با دف یا تنبک به خانه عروس میبرند. بعد از گذاشتن حنا روی دست عروس و داماد، مهمانها هم برای تبرک کمی حنا روی دست یا پای خودشان میگذارند. این مراسم با جشن، موسیقی و پذیرایی از مهمانها همراه است.
در لرستان این مراسم با اسم «شو حنابنو» شناخته میشود و یکی از مهمترین بخشهای عروسی است. شب قبل از عروسی، خانواده داماد هدیههایی مثل لباس، روسری، کفش، لوازم آرایش و بقیه خلعتیهای عروس را روی سینیهای بزرگ میگذارند و همراه با ساز، آواز و رقص محلی به خانه عروس میبرند. بعد از دادن هدیهها، حنا روی دست عروس و داماد گذاشته میشود و معمولاً طلا هم به عروس هدیه میدهند.
در تهران به خاطر سبک زندگی امروزی و هزینههای بالا، این مراسم معمولاً سادهتر از خیلی شهرهای دیگر برگزار میشود. از طرفی کوچک بودن خانهها هم باعث شده این جشن کمتر شلوغ و باتشریفات باشد. با این حال خانوادههایی که هنوز به این رسم پایبندند، آن را به شکل یک دورهمی کوچک و با حضور نزدیکترین اعضای فامیل برگزار میکنند.
معمولاً این شب ساده اما همراه با حنا گذاشتن و یک پذیرایی مختصر بعد از شام برگزار میشود؛ هرچند همین شکل ساده هم در خیلی از خانوادههای تهرانی کمکم فراموش شده است.
وسایل لازم برای این جشن بسته به فرهنگ، شهر و رسم هر منطقه فرق میکند، اما در بیشتر مراسمها یک سری چیزهای پایه و مشترک هست که تقریباً همه جا دیده میشود. مهمترین و ثابتترین وسیله، همان ظرف یا سینی تزئینشده حناست که نماد اصلی این جشن است و در طول مراسم برای حنا گذاشتن روی دست عروس و داماد استفاده میشود.
کنار آن، سبدها و سینیهای تزئینشده هدیههای خانواده داماد برای عروس هم بخش مهمی از این مراسم هستند. این سبدها معمولاً شامل خلعتی عروس میشوند؛ مثل لباس مجلسی، کیف، کفش، مانتو، شال و روسری. علاوه بر این، خوراکیهایی مثل آجیل، میوه و شیرینی، همراه با لوازم آرایش و هدیههای دیگر هم داخل این سبدها گذاشته میشود.
این هدیهها کاملاً تزئینشده آماده میشوند و در مراسم به دست همراهان داماد حمل و جلوی مهمانها نمایش داده میشوند. چرخاندن این سبدها در مجلس یکی از کارهای رایج این شب است که علاوه بر هدیه دادن، نقش مهمی در زیبایی مراسم دارد.
هزینههای این مراسم در ایران بسته به فرق رسم هر شهر و میزان تجمل آن، خیلی متفاوت است. در خیلی از مناطق کشور، این جشن به شکل یک دورهمی خانوادگی ساده برگزار میشود و برای همین هزینهاش در حد خرید حنا، پذیرایی سبک و چند وسیله تزئینی میماند و معمولاً فشار مالی زیادی به خانوادهها نمیآورد.
اما در بعضی مناطق مثل لرستان، این مراسم شکل کاملاً متفاوتی دارد و به صورت یک جشن بزرگ و نزدیک به عروسی، با تعداد زیادی مهمان در خانه داماد برگزار میشود. در این حالت بخش زیادی از هزینهها بر عهده داماد است و شامل چیزهایی مثل رزرو سالن یا باغ، پذیرایی کامل از مهمانها، موسیقی زنده یا دیجی، آتشبازی، آرایشگاه و لباس این شب، تزئین خنچه حنا و تهیه سبدها و هدیههای مختلف میشود.
این مقاله براتون مفید بود؟
—نفر پسندیدند
دیدگاه کاربران
دیدگاه خود را ثبت کنید